Trzy oblicza Claude’a Chabrola na 17. Festiwalu Kamera Akcja
Claude Chabrol udowodnił, że najlepszą szkołą filmową może być krytyka. Jako reżyser pomógł zmienić francuskie kino, a odrestaurowane tytuły – „Piękny Serge” (1958), „Niewierna żona” (1969) i „Niech bestia zdycha” (1969) – pokazują trzy oblicza jego kina: od surowego debiutu z początków Nowej Fali aż po precyzyjne thrillery psychologiczne, w których się wyspecjalizował. Odrestaurowane filmy będzie można zobaczyć w ramach sekcji „Klasyka krytyka” podczas 17. edycji Festiwalu Kamera Akcja, przygotowanej we współpracy z Instytutem Francuskim w Warszawie.
Dlaczego warto wrócić do twórczości Chabrola dzisiaj? Reżyser, który wyrósł ze środowiska „Cahiers du Cinéma”, wykorzystywał gatunek thrillera jako „alibi” do obserwowania mrocznych instynktów ukrytych pod powierzchnią mieszczańskiego porządku. Jego filmy wywołują specyficzne napięcie, będące następstwem unikalnej metody twórczej. Sam Chabrol opisywał tę metodę jako zabawę polegającą na „tworzeniu ujęć z dwiema lub trzema płaszczyznami odczytu”. To właśnie wieloznaczność jest w jego przypadku podstawą sukcesu.
Czego dowiesz się z tego artykułu?
Jeśli zastanawiasz się, czy Claude Chabrol to reżyser dla Ciebie – ten tekst pomoże Ci podjąć decyzję. Dowiesz się:
- Kim był Claude Chabrol i dlaczego jego debiut uznaje się za akt urodzenia Nowej Fali;
- Co łączy trzy filmy z sekcji „Klasyka krytyka” i dlaczego warto zobaczyć je razem;
- Dlaczego odrestaurowane kopie na dużym ekranie to inne doświadczenie niż streaming;
- Który tytuł wybrać na początek, jeśli nie znasz Chabrola (podpowiedź: to nie „Piękny Serge”!);
- Gdzie i kiedy odbędą się seanse w ramach sekcji „Klasyka krytyka”.
Spis treści
- Od krytyki filmowej do Nowej Fali – jak Chabrol zmienił francuskie kino.
- „Piękny Serge”: początek drogi – akt urodzenia Nowej Fali.
- „Niewierna żona”: mieszczański thriller – zdrada jako punkt wyjścia.
- „Niech bestia zdycha”: zemsta zamiast sprawiedliwości – żałoba i obsesja.
- Trzy filmy, jeden Chabrol – co łączy te tytuły?
- FAQ – odpowiedzi na najczęstsze pytania o sekcję „Klasyka krytyka”.
Od krytyki filmowej do Nowej Fali
Zanim zasiadł za kamerą, Chabrol pisał dla „Cahiers du Cinéma” razem z François Truffautem, Jean-Luciem Godardem, Érikiem Rohmerem czy Jacquesem Rivette’em. To środowisko rozwijało koncepcję reżysera jako autora, a jego przedstawiciele zmienili oblicze światowej kinematografii. Chabrol odegrał w tym ruchu szczególną rolę. Historyk Richard Neupert zauważa, że funkcjonował jako „fala nośna, która pchnęła Nową Falę do przodu”. Dzięki pieniądzom ze spadku otrzymanemu przez jego ówczesną żonę, twórca sfinansował nie tylko swój debiut, ale i pierwsze produkcje kolegów, tworząc rodzaj „filmowej spółdzielni”.
Zrealizowany w 1958 roku „Piękny Serge” był więc czymś więcej niż tylko debiutem. Stał się – jak określa go Catherine Dousteyssier-Khoze, autorka monografii o Chabrolu – „oficjalnym aktem urodzenia” Nowej Fali. Wedle jej analizy film wprowadza pierwsze kluczowe wyznaczniki stylu tego nurtu: zdjęcia w plenerze przy naturalnym świetle, współpraca z młodymi, szerzej nieznanymi aktorami (często znajomymi reżyserów), osobista, często autobiograficzna tematyka oraz bardziej elastyczne, miejscami eksperymentalne ruchy kamery. Choć sukces „Pięknego Serge’a” otworzył drogę pozostałym członkom grupy, sam Chabrol patrzył na swoją twórczość przez pryzmat całości, a nie pojedynczych hitów. W monografii Dousteyssier-Khoze przywołane są jego słowa: „Jedynym sposobem jest stworzenie mozaiki. Każdy element musi być dopasowany do ogólnej kompozycji. Nigdy nie znasz ostatecznej formy mozaiki; odkrywasz ją kawałek po kawałku”.
„Piękny Serge”: początek drogi
W swoim debiucie Claude Chabrol pochyla się nad tematami przyjaźni, odpowiedzialności i konsekwencji. Gdy François, młody paryżanin, wraca do rodzinnego Sardent, zastaje tam dawnego przyjaciela, Serge’a. Mężczyzna, który dawniej był duszą towarzystwa, teraz pogrążony jest w alkoholizmie. Otaczający go mieszkańcy wioski wydają się „ludzkimi bestiami” podążającymi za pierwotnymi instynktami. Pozory jednak mylą.
Reżyser wrócił tym filmem do miejsca, w którym się wychował i spędził czasy wojny. W takim sposób chciał rozliczyć się z przeszłością i zmianami, które zaszły w wyniku wojny. W wywiadach Chabrol wyjaśniał, że: „w rzeczywistości, poza pozorami, prawda musi stopniowo docierać do widza: tym niestabilnym, zakompleksionym i szalonym nie jest Serge, lecz François”.
W debiucie dostrzec można już jedną z tendencji twórczości reżysera – w oczy rzuca się celowe zwodzenie widza i nagłe zmiany perspektywy, pozwalające wywołać intrygujące doznania emocjonalne. Jak punktuje Catherine Dousteyssier-Khoze: film przenika też warstwa religijna i rozliczenie z zaufaniem wierze – poszukiwania Serge’a są ironicznie utożsamiane ze stacjami drogi krzyżowej.
Krytycy podkreślają, że choć debiut jest jeszcze surowy i nieoszlifowany, widać w nim szczególny rodzaj obserwacji, znany z kolejnych dzieł. Autorka monografii „Claude Chabrol’s Aesthetics of Opacity” przyrównuje ten styl do etnograficznego portretu prowincji, porównując go do stylu prozy Emila Zoli.
„Niech bestia zdycha”: zemsta zamiast sprawiedliwości
W filmie „Niech bestia zdycha” (1969) Charles, po śmierci syna potrąconego przez samochód, postanawia odnaleźć kierowcę i sam wymierzyć sprawiedliwość. Poszukiwanie sprawcy przeradza się w opowieść o żałobie, obsesji i zemście. Chabrol prowadzi widza dalej: pyta nie tylko o winę, lecz także o to, jak zemsta zmienia człowieka, który jej szuka.
Rozważania te ubrane są w ramy nadmiernej teatralności, co ma na celu wyeksponowanie rozważań na temat atawistycznej siły zła; sytuacji, w których nawet rozsądni ludzie zmieniają się w żądne krwi zwierzęta. Sam sprawca wypadku jest zdaniem autorki monografii „zbyt doskonałym”, niemalże karykaturalnym „złoczyńcą”, co pozwala reżyserowi na badanie natury potworności bez popadania w „naiwny realizm”. Film można więc czytać na wielu poziomach – nie tylko jako opowieść o żałobie i zemście, ale również analizę mechanizmów ludzkiej natury, zbliżających nas niekiedy do działającego instynktownie zwierzęcia.
Trzy filmy, jeden Chabrol
Te trzy filmy, nakręcone w obrębie dekady, tworzą intrygujący fragment chabrolowskiej mozaiki. Łączy je zainteresowanie ludźmi próbującymi zachować kontrolę, gdy pod powierzchnią narasta konflikt. Zestawienie tych tytułów pozwala prześledzić drogę Chabrola od nowofalowego debiutu po dojrzałe kino gatunkowe.
Nie trzeba znać jego wcześniejszej twórczości, by wejść w ten program. Każdy film działa jako samodzielna historia. Jeśli jednak masz czas tylko na jeden tytuł, zacznij najlepiej od „Niewiernej żony” – to najbardziej przystępny punkt wejścia w jego kino.
Cała selekcja sekcji „Klasyka krytyka” to natomiast niezwykła okazja, by zobaczyć, jak krytyk stał się jednym z najważniejszych architektów francuskiego kina. Perspektywa Claude’a Chabrola zyskuje na złożoności, gdy zaakceptujemy jego twórczość jako wielką, mozaikową całość. Sam reżyser podsumował swój twórczy cel słowami, które kończą publikację Catherine Dousteyssier-Khoze: „Im bardziej staramy się zrozumieć, tym mniej rozumiemy. Zawrót głowy, który z tego wynika, bardzo mi się podoba”.
Takich filmowych zawrotów głowy właśnie Wam życzymy!
Dlaczego warto zobaczyć filmy Claude’a Chabrola na festiwalu?
Jeśli lubisz thrillery psychologiczne w stylu Hitchcocka, napięcie w filmach Finchera lub mroczne portrety prowincji u Kieślowskiego, Chabrol będzie dla Ciebie odkryciem. Jego kino to mistrzowska gra z percepcją – nic nie jest takie, jakie się wydaje.
Sprawdź harmonogram seansów i kup karnet na kameraakcja.com.pl
FAQ
Dla kogo jest sekcja „Klasyka krytyka”?
Dla widzów zainteresowanych historią kina, francuską kinematografią, Nową Falą i thrillerami psychologicznymi. To też dobry wybór dla osób, które chcą poznać Chabrola albo zobaczyć, jak krytyk filmowy stał się reżyserem.
Czy muszę znać kino Chabrola, żeby przyjść na seans?
Nie. Każdy z trzech filmów działa jako samodzielna historia. Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z Chabrolem, ta sekcja stanowi dobry punkt wyjścia.
Czy filmy Chabrola mają polskie napisy?
Tak. Wszystkie pokazy będą prezentowane z polskimi napisami i w oryginalnej francuskiej wersji dźwiękowej.
Gdzie kupić bilety?
- Karnety: sprzedaż odbywa się za pośrednictwem festiwalowej platformy biletowej.
- Bilety na pojedyncze seanse: sprzedaż rozpocznie się po 11 października, po opublikowaniu pełnego harmonogramu godzinowego festiwalu.
- Pula biletów na poszczególne seanse będzie ograniczona.
- Wszystkie szczegóły znajdziesz na stronie festiwalu kameraakcja.com.pl
Czy filmy są odrestaurowane?
Tak. Wszystkie trzy tytuły będą wyświetlane z kopii cyfrowej po rekonstrukcji.
Gdzie i kiedy odbędą się seanse?
Wszystkie seanse odbędą się w terminie 22–25 października 2026 roku w Łodzi. Pełny program festiwalu będzie dostępny pod koniec września.
Źródła
* Catherine Dousteyssier-Khoze, Claude Chabrol’s Aesthetics of Opacity, Edinburgh University Press, 2018.
* Richard Neupert, A History of the French New Wave Cinema, University of Wisconsin Press.
Sekcja „Klasyka Krytyka” podczas 17. Festiwalu Kamera Akcja, jest realizowana we współpracy z Instytutem Francuskim w Warszawie.
17. Festiwal Kamera Akcja odbędzie się od 22 do 25.10.2026 r. w Łodzi oraz online od 19 do 21.10.2026 r. na platformie Think Film. Zadanie realizowane jest dzięki dofinansowaniu z budżetu Miasta Łodzi. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego, Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej oraz Uniwersytetu Łódzkiego – mecenasa festiwalu. Sekcja „Reżyseria dźwięku” realizowana jest we współpracy ze Szkołą Filmową w Łodzi oraz Ambasadą Królestwa Hiszpanii w Polsce. Partnerem sekcji jest Filmweb. Głównymi partnerami festiwalu są Monopolis, Szkoła Filmowa w Łodzi i Muzeum Kinematografii. Festiwal Kamera Akcja i Festiwal Mediów Człowiek w Zagrożeniu tworzą sieć współpracy „Łódzki Festiwal Filmowy”.
