Nie tylko Béla Tarr – współczesne kino węgierskie na festiwalu Kamera Akcja

W ramach 16. Festiwalu Kamera Akcja w Łodzi po raz pierwszy odbył się przegląd kina węgierskiego – dedykowany twórcom z Węgier i ich najciekawszym dokonaniom filmowym. Krótki przegląd miał na celu pokazanie szerokiego spektrum współczesnej kinematografii węgierskiej – od jej artystycznych osiągnięć po kino bardziej eksperymentalne i społecznie zaangażowane. Na przegląd składały się pokazy zarówno filmy nagradzane na największych festiwalach światowych, jak i tytuły mniej znanych, ale ważne pod względem artystycznym i tematycznym. W centrum uwagi znalazł się człowiek – jednostka zagubiona w świecie systemów, historii i emocjonalnych barier – a także pytania o pamięć, cielesność, alienację i granice poznania. 

Jeszcze przed sensami w Łodzi, w części online można było zobaczyć dwie mniej znane węgierskie produkcje młodych reżyserów – „W świetle dnia” (Dénes Nagy) i „Pewnego dnia” (Zsófia Szilágyi), poprzedzone wstępem Malwiny Czajki. Nagrodzony na Berlinale 2021 film Nagy jest także spojrzeniem na wojnę „od środka” – bez patosu, z uwagą na człowieka jako jednostkę wplecioną w większą historię. W drugiej produkcji codzienność młodej kobiety zostaje przedstawiona w ascetycznej, realistycznej formie. Brak muzyki, statyczne kadry i długie obserwacje banalnych czynności podkreślają dramat rozgrywa się niemal bez słów.

Przegląd był kontynuowany podczas seansów stacjonarnych, i pierwsza taka okazja nadarzyła się w czwartek, 23 października. Widzowie, którzy wypełnili salę Kina Szkoły Filmowej, zobaczyli film „Dusza i ciało”, który w 2018 roku został nominowany do Oscara w kategorii najlepszy film międzynarodowy. Przed projekcją, prelekcję przeprowadził Filip Grzędowski, który wprowadził widzów w świat wykreowany przez reżyserkę Ildikó Enyedi. Nie zabrakło również porównań do innego kandydata do Oscara, czyli filmu Agnieszki Holland „Pokot”.

Z kolei w sobotę, 25 października, w Monopolis widzowie zobaczyli przedpremierowo „Wszystko w porządku” Bálinta Dániela Sósa. Czarno-biała produkcja z Berlinale odpowiadała na pytania o rodzicielstwo, lojalność i kompas moralny. Maciej Kulbat opowiedział o kulisach pracy oraz dramatycznym dylemacie, przed którym stanął główny bohater filmu. Seans poruszył oraz skłonił do wielu refleksji, których można było wysłuchać na korytarzu po zakończonym seansie.  

W godzinach wieczornych, w Kinie Szkoły Filmowej, w ramach Przeglądu Kina Węgierskiego, powrócił mistrz groteski: György Pálfi i jego film „Swobodne opadanie” z 2014 roku, a więcej o produkcji opowiedział redaktor naczelny Filmawki – Norbert Kaczała. Absurdalny obraz Pàlfiego to opowieść o losach siedmiu mieszkańców jednego bloku, które splatają się ze sobą. Wykorzystuje strukturę mozaikową, surrealistyczne obrazy i groteskowy humor, by opowiedzieć o kryzysie współczesnego człowieka.

W niedzielny poranek w Szkole Filmowej można było zobaczyć jedne z ostatnich filmów László Nemesa, „Schyłek dnia”. To melancholijna opowieść o poszukiwaniu własnej tożsamości podczas wędrówki po malowniczym Budapeszcie, otulonym charakterystyczną atmosferą „fin de siècle”. Klimat schyłku, a nawet apokalipsy, której widmo prześladowało ludzi pod koniec XIX stulecia opowiedziała Julia Palmowska z portalu Pełna Sala.

Ostatnim prezentowanym filmem z przeglądu, był pokaz filmu „Sens życia oraz jego brak” w reżyserii Gábora Reisza. Krótkie wprowadzenie wygłosił Filip Grzędowski, który opowiedział o kine autorskim młodszego pokolenia, które operuje ironią i autotematyzmem. Przedstawiony film to ekscentryczna komedia Gábora Reisza o Áronie, który po rozstaniu z dziewczyną postanawia zacząć od nowa. Kupuje potajemnie bilet do Portugalii, lecz tuż przed wyjazdem… W udanym debiucie, Reisz pokazuje, że sukces zawodowy, dyplomy i życie towarzyskie nie gwarantują prawdziwego szczęścia.

Dzięki różnorodnym formom narracji i gatunkom, uczestnicy przeglądu mogli wejść w dialog międzykulturowy, który pozwolił im na poznanie bliżej historii oraz współczesnych Węgier. Selekcja filmów, które wzruszały, a także bawiły do łez, nie pozostawiła widzów Festiwalu Kamera Akcja obojętnych. Wśród uczestników słychać było głosy, iż przegląd ten stał się na nich doskonałą okazją do poszerzenia wiedzy oraz zobaczenia najciekawszych i docenianych na całym świecie węgierskich tytułów. 

Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Instytutu im. Wacława Felczaka.

16. Festiwal Kamera Akcja odbył się od 23 do 26.10.2025 w Łodzi oraz od 15 do 26.10.2025 online na platformie Think Film. Zadanie realizowane był dzięki dofinansowaniu z budżetu Miasta Łodzi oraz współfinansowane z budżetu Samorządu Województwa Łódzkiego. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego, Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej oraz Uniwersytetu Łódzkiego – mecenasa festiwalu. Głównymi partnerami festiwalu byli Monopolis, Szkoła Filmowa w Łodzi i Muzeum Kinematografii. Festiwal Kamera Akcja i Festiwal Mediów Człowiek w Zagrożeniu tworzą sieć współpracy „Łódzki Festiwal Filmowy”. Przegląd kina węgierskiego podczas festiwalu realizowany był ze środków Instytutu Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka.