Głos kobiet – reżyserek na 16. edycji Festiwalu Kamera Akcja.

Na Festiwalu Kamera Akcja nie zabraknie nagradzanych filmów genialnych reżyserek. Z różnym doświadczeniem, wykształceniem, pomysłem na swoją twórczość i z różnych części świata – Julii Ducournau, Lilji Ingolfsdottir, Carly Simón, Hafsi Herzi i Chie Hayakawa – przeczytacie w tekście Natalii Dutki, a do zapoznania się z ich dziełami zapraszamy na Festiwal Kamera Akcja od 23 do 26 października 2025 r. do Łodzi.

Mistrzyni body-horrorów powraca

Julia Ducournau to francuska reżyserka i scenarzystka filmowa znana głównie z body horrorów. Jej najnowszy film „Alpha”, który obejrzeć będzie można na 16. Festiwalu Kamera Akcja (23-26 X), również porusza wątek destrukcji ciała. Jak sama powtarza w wielu wywiadach, zainteresowanie tą tematyką wpoili jej rodzice: matka-ginekolog i ojciec-dermatolog. Tak sama mówi o swojej twórczości:

Kultura: Skóra jest w pewnym sensie jak ekran w sali kinowej. Szalenie interesujące jest dla mnie nacinanie jej, rozchylanie, wnikanie do środka. To forma poszukiwania prawdy. Ludzie są zbudowani inaczej niż filmy, ich życie jest ciągłe. Ludzkość jest czymś o wiele bardziej złożonym, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. I dlatego formuła body horror i ciało są dla mnie tak interesujące — pozwalają bez dialogów, poprzez komunikację wizualną sprawić, by ludzie rozumieli, że postaci się zmieniają, ewoluują, idą naprzód. Że ich życie, można powiedzieć, mutuje.

Watching Closely: (…) używam horroru do tego, żeby znaleźć współczucie dla bohaterów, o których myśleliśmy, że nie mamy ze sobą niczego wspólnego albo którzy budzą w nas wstręt.

Później dodaje jednak, że: Nijak ma się to do nowej generacji horrorów, w których ledwie dostrzegam cechy tego gatunku, ponieważ są bardzo metaforyczne. Wydaje mi się, że jestem częścią tej nowej fali. 

Przygoda Julii Ducournau z kinem – jak sama mówi w wywiadzie dla Przekroju – zaczęła się od depresyjnego filmu „Czerwony balonik” (1956) w reżyserii Alberta Lamorisse’a. Swoją pasję rozwijała dalej, początkowo pisząc krótkie opowiadania i wiersze, a później studiując scenariopisarstwo na paryskiej uczelni filmowej La Fémis. Zdobywczyni wielu nagród za takie filmy jak „Junior”(2011) i „Mięso”(2016). Jest także drugą kobietą, która zdobyła Złotą Palmę na 74. MFF w Cannes za body-horror „Titane”(2021) – grany w 12. edycji Festiwalu Kamera Akcja.

Lilja Ingolfsdottir – reżyserka, scenarzystka i wykładowczyni

Lilja Ingolfsdottir to twórczyni, której najnowszy film „Być kochaną” pojawi się na 16. edycji Festiwalu Kamera Akcja. Wykształcenie zdobyła na London International Film School oraz w Prague Film School. W Norwegian Film School uczy scenariopisarstwa i reżyserii. Sama o swojej pracy przy tworzeniu filmów mówi tak:

European Film Festival Paris :  (…) when people tell me: “oh, you’re a writing director?”, I say “No, I’m a directing writer.” / Kiedy ludzie mówią do mnie: „Och, jesteś reżyserką, która pisze?”, odpowiadam: „Nie, jestem pisarką, która reżyseruje”.

Jej dotychczasowy dorobek składa się z licznie nagradzanych na festiwalach filmów krótkometrażowych takich jak: „Neglect” (2010),  „Hong Kong” (2015) oraz „Show Me Your Original Face Before Your Mother and Father Were Born” (2018), „As a Flamingo” (2020).

Variety: [W 2018 roku] zrobiłam krótki film “Show Me Your Original Face Before Your Mother and Father Were Born”. To był eksperyment. Umieściłam kamerę w pokoju i zaprosiłam 30 osób, zupełnie obcych, prosząc ich o wypowiedzenie jednego zdania do kamery. Zdanie brzmiało: »Kocham siebie«. Niektórzy chcieli uciec, inni chcieli płakać.

Najnowszy projekt Lilji Ingolfsdottir to film pełnometrażowy „Być kochaną”, którego pokaz przedpremierowy odbędzie się na Festiwalu Kamera Akcja w Łodzi (23-26 X 2025 r.). Jak sama mówi dla portalu Variety, praca nad nim trwała 15 lat. Przeżyła w ich trakcie wiele trudnych sytuacji życiowych, które stały się częścią tego projektu. Dodaje też: „Chciałam zobaczyć, jak daleko mogę się posunąć i jak odważna potrafię być.” Film opowiada historię miłosną, która zaczyna się od… kryzysu. Główna bohaterka daje sobie drugą szansę i na nowo uczy się kochać siebie. Więcej o tej produkcji można przeczytać na stronie FKA: pokaz „Być kochaną”.  

Katalońska twórczyni znów na ekranie

Również wykształcenie na London Film School odbierała Carla Simón – hiszpańska reżyserka i scenarzystka pochodzenia katalońskiego. W swojej twórczości wielokrotnie odsyła do swojego pochodzenia: jej debiut „Lato 1993” jest drugim w historii filmem nakręconym w języku katalońskim, a jej kolejna produkcja „Alcarràs” (2022) – którą widzowie obejrzeć mogli na 13. Festiwalu Kamera Akcja – to opowieść o życiu rodziny hodowców brzoskwiń na prowincji. Film, w którym wystąpili naturszczyny mówiący po katalońsku porusza problem adaptacji do zmian, a także dorastania i poznawania siebie. 

The Guardian: Nie jestem zbyt nacjonalistyczna. Mam uczucia zarówno wobec kultury hiszpańskiej, jak i katalońskiej – dla mnie ważne jest, by wyciągnąć z tego, co się wydarzyło, naukę, że polityką można zarządzać w bardziej lokalny sposób. 

O swoim podejściu do kina mówi tak:

Interia: Moje życie i kino od dawna się ze sobą splatają. Filmy stanowią dla mnie możliwość pełnego wyrażenia siebie i eksplorowania tematów, którym chciałabym się bliżej przyjrzeć, także z osobistych powodów.

Eurimages: Pisanie jest dla mnie najbardziej intymnym, osobistym i introspektywnym momentem, w którym staram się połączyć ze sobą i być bardzo szczera w tym, co czuję. (…) Uważam, że im więcej kobiet tworzy filmy, tym więcej jest przestrzeni, aby wzajemnie sobie pomagać.

Najnowsza produkcja Carly Simón to „Romería” – historia dająca głos ofiarom epidemii AIDS. Projekcję tego filmu będzie można zobaczyć przedpremierowo na 16. edycji Festiwalu Kamera Akcja.

Zdobywczyni Cezarów i Złotej Palmy

Zupełnie inną ścieżkę rozwoju zawodowego wybrała Hafsia Herzi, która swoją przygodę z filmem rozpoczęła od bycia statystką, a następnie aktorką. Jej debiut to rola we francusko-tunezyjskiej produkcji „Sekret ziarna” (2007). Otrzymała za nią dwie nagrody: Marcello Mastroianniego oraz dla najbardziej obiecującej aktorki na rozdaniu najważniejszych francuskich laurów – Cezarów w 2008 roku.

Mimo braku odpowiedniego wykształcenia stała się nagradzaną aktorką, a także… reżyserką. Jak mówi w wywiadzie dla portalu Arte, zawodu nauczyła się obserwując prace innych na planie filmowym. Pierwszym wyreżyserowanym przez nią filmem stało się „Zasługujesz na miłość” (2019), opowiadający o cierpieniu po rozstaniu, ale też poszukiwaniu prawdziwej natury miłości.

Arte: Chciałam udowodnić sobie, że da się nakręcić film jak dawniej, z niewielką ekipą. (…) Dzięki “Zasługujesz na miłość” miałam okazję trochę dojrzeć.

Do swoich produkcji bardzo chętnie zatrudnia też amatorów, bo jak mówi:  Myślę, że każdy może grać, głęboko w to wierzę. (…) Dla mnie, nawet jeśli były to drugo- i trzeciorzędne role, wszyscy byli ważni. Kiedy robiłam casting, powiedziałam kierowniczce, że wszystkich wybieramy jak do głównej roli. Nawet statystów.

W wywiadzie dla South Social Film Festival powiedziała: Moja technika opiera się na instynkcie i sercu, byciu jak najbardziej szczerą i wierze w swoje projekty. 

W tym roku Hafsia Herzi powraca na ekrany z jej najnowszym dziełem „Młodsza siostra”, który na festiwalu w Cannes otrzymał dwie nagrody: Złotą Palmę dla najlepszej aktorki Nadii Melliti oraz Nagrodę Specjalną – Palmę ‘Queer’. Jest to opowieść o 17-letniej Fatimie, która po przeprowadzce do Paryża zaczyna poszukiwać własnej tożsamości w sprzeczności z tradycyjnymi wartościami wpojonymi jej przez rodzinę. Przedpremierowy pokaz filmu odbędzie się również na Festiwalu Kamera Akcja w październiku.

Chie Hayakawa – reżyserka „Planu 75”

Z zupełnie innego zakątka świata pochodzi Chie Hayakawa. Ta japońska reżyserka swoją przygodę zaczęła od studiów fotograficznych w School of Visual Arts w Nowym Jorku. W dalszym rozwoju filmowym przeszkodziła jej ciąża, ale dzieci w żaden sposób nie osłabiły jej zapału do filmu.

Windows on Worlds: Studiowałam fotografię w Nowym Jorku w college’u artystycznym. Potem myślałam o tym, żeby studiować reżyserię w Japonii albo pracować jako asystentka reżysera na planie po ukończeniu studiów w Nowym Jorku, ale dowiedziałam się, że jestem w ciąży. Musiałam zmienić swoje życiowe plany, choć naprawdę chciałam wejść do branży filmowej. Zostanie reżyserką było moim marzeniem od 13. roku życia, ale jak miałam 20-30 lat, nie mogłam poświęcić temu czasu. Po urodzeniu dwójki dzieci i wychowaniu ich w Nowym Jorku wróciłam do Japonii i zaczęłam pracować w firmie nadawczej, ale wciąż chciałam zrobić film. 

Chie swój pierwszy film nagrała w ramach pracy dyplomowej w filmowej szkole wieczorowej. „Niagara” została nominowana na festiwalu w Cannes i jak sama mówi: To otworzyło mi drzwi do przemysłu filmowego.  

Jej futurystyczny film „Plan 75” był wielokrotnie nagradzany zarówno w Japonii (od Stowarzyszenia Krytyków Filmowych z Tokio za najlepszą reżyserię) i za granicą (m. in. na MFF w Salonikach dla najlepszego filmu międzynarodowego i na Festiwalu Filmowym w Cannes). Jest to historia poruszająca problem eutanazji i empatii dla osób starszych, które chcą mieć prawo, aby godnie żyć. Jak mówi sama Chie:

Seventh Row: Chciałam postawić pytanie o to, jak nasze społeczeństwo staje się coraz bardziej nietolerancyjne wobec osób o trudnej sytuacji społecznej. Nie dotyczy to tylko ludzi starszych, ale także osób biednych i z niepełnosprawnościami.

Najnowszy film Chie to „Renoir” – opowieść o 11-letniej Fuki, której świat składa się z magii, piękna i smutku z powodu utraty bliskiej osoby. Na wielkim ekranie będzie można zobaczyć go na 16. Festiwalu Kamera Akcja.

Asian Movie Pulse:  Fuki to dziecko, którego ciekawość i wyobraźnia są nierozerwalną częścią jej charakteru, a to właśnie to, co ezoteryczne, pomaga jej uciec od trudnej rzeczywistości.

„Renoir” musiał być osadzony w latach 80., ponieważ bazuje na moich wspomnieniach oraz bardzo osobistych, głębokich wydarzeniach, które naznaczyły moje życie. Film został zainspirowany moim dzieciństwem i dlatego właśnie ta dekada była najlepszym tłem dla opowiadanej historii.

Nawet jeśli żyjesz spokojnym życiem, gdzieś blisko znajduje się mroczny korytarz, czekający, by cię pochłonąć – i to jest uczucie, które mam w sobie od dziecka. Oddziela nas od zagrożenia jedynie cienka linia, i być może dlatego umieszczam te rzeczy w moich filmach.

Filmy głębokie i poruszające, autorstwa wielokrotnie nagradzanych reżyserek, których różne doświadczenia pozwoliły stworzyć niesamowite dzieła. Te, a także inne produkcje zostaną pokazane na Festiwalu Kamera Akcja w trakcie czterech dni seansów i rozmów w Łodzi oraz online.

Bibliografia:

1. Sarah Hurtes; Recipient of the 2019 Eurimages co-production development award recipient of the 2018 Nipkow scholarship offered by Eurimages; https://rm.coe.int/interview-with-carla-simon/168095d815 (data dostępu: 28.08.2025 r.) 
2. Anna Tatarska; Julia Ducournau o „Titane”: nie robię filmów, które prowadzą widza za rączkę [WYWIAD]; https://kultura.onet.pl/film/wywiady-i-artykuly/titane-w-kinach-julia-ducournau-wywiad-z-rezyserka-filmu/51fs2k0 (data dostępu: 28.08.2025r.)
3. Michał Hernes; Julia Ducournau o titane i body horrorach [WYWIAD] https://watchingclosely.pl/julia-ducournau-o-titane-i-body-horrorach-wywiad (data dostępu: 28.08.2025 r.)
4. Jakub Armata; Julia Ducounau: “Na miłośc nie ma dobrych słów”; https://przekroj.org/sztuka-opowiesci/julia-ducournau-na-milosc-nie-ma-dobrych-slow (data dostępu: 28.08.2025r.)
5. ParisAndAllThatJazz; Loveable, Lilja Ingolfsdottir, Avant-premiere, Conversation avec lu public, Paris, 2025 https://youtu.be/tGy91LxXaFg?si=JfjukLVOmRP0Mp_F (data dostępu: 28.08.2025 r.) 
6. Marta Balaga; TrustNordisk Sells ‘Loveable’ to Multiple Territories, While Director Urges People to Connect: ‘It’s Brave to Say: ‘I Need You” (EXCLUSIVE) https://variety.com/2024/film/global/trustnordisk-loveable-lilja-ingolfsdottir-1236057932 (data dostępu: 28.08.2025 r.) 
7. Jonathan Romney; Alcarràs director Carla Simón: ‘I have feelings for Spanish culture and Catalan culture’ https://www.theguardian.com/film/2023/jan/08/alcarras-director-carla-simon-i-have-feelings-for-spanish-culture-and-catalan-culture (data dostępu: 28.08.2025 r.) 
8. Kuba Armata; Carla Simón: Ostatnie takie lato [wywiad] https://film.interia.pl/wywiady/news-carla-simon-ostatnie-takie-lato-wywiad,nId,6345641 (data dostępu: 28.08.2025 r.) 
9. ARTE FRANCE CINEMA; Rozmowa z Hafsią Herzi https://www.arte.tv/pl/videos/122119-006-A/rozmowa-z-hafsia-herzi/ (data dostępu: 28.08.2025 r.) 
10. South Social Film Festival; Q&A Hafsia Herzi with English subs https://youtu.be/b-5hn0qZxY8?si=qN0p744Uoh8geRUQ (data dostępu: 28.08.2025 r.) 
11. Hayley Scanlon; Chie Hayakawa on Plan 75: “That Kind Of Atmosphere Already Exists”; https://windowsonworlds.com/2023/04/19/chie-hayakawa-on-plan-75-that-kind-of-atmosphere-already-exists (data dostępu: 28.08.2025 r.) 
12. Alex Heeney; Chie Hayakawa on avoiding sentimentality in Plan 75 https://seventh-row.com/2023/04/19/chie-hayakawa-on-avoiding-sentimentality-in-plan-75 (data dostępu: 28.08.2025 r.) 
13. Marina D. Richter Interview With Chie Hayakawa: “Even If You Live a Peacefull Life, There Is a Dark Hall Closeby Waiting to Swallow You.” https://asianmoviepulse.com/2025/05/interview-with-chie-hayakawa (data dostępu: 28.08.2025 r.) 

[Natalia Dutka]

16. Festiwal Kamera Akcja odbędzie się od 23 do 26.10.2025 w Łodzi oraz od 15 do 26.10.2025 online na platformie Think Film. Zadanie realizowane jest dzięki dofinansowaniu z budżetu Miasta Łodzi oraz współfinansowane z budżetu Samorządu Województwa Łódzkiego. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego, Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej oraz Uniwersytetu Łódzkiego – mecenasa festiwalu. Głównymi partnerami festiwalu są Monopolis, Szkoła Filmowa w Łodzi i Muzeum Kinematografii. Festiwal Kamera Akcja i Festiwal Mediów Człowiek w Zagrożeniu tworzą sieć współpracy „Łódzki Festiwal Filmowy”.