Krytyk kradnie? Wideo-eseje filmowe

Kradzież na festiwalu

czyli sekcja filmowa „Krytyk kradnie?”

W programie 7. edycji Festiwalu Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja (6–9 października, Łódź) królować będą nowatorskie wideo-eseje – odbędzie się ich pierwszy w Polsce przegląd, a także panel dyskusyjny „Sztuka kradzieży. O wizualnej krytyce filmowej”. Dodatkową ciekawostką będzie pokaz wideo-esejów na temat „Baby Bump” Kuby Czekaja, które zostaną stworzone na ośmiogodzinnych warsztatach.

 

Krytyk kradnie?

Sekcja filmowa „Krytyk kradnie?” przybliży publiczności klasyczne przykłady, dominujące tendencje oraz śmiałe eksperymenty wizualnej krytyki filmowej. Od najprostszych form esejów (jak kolekcja czy supercut) aż do najnowszych eksperymentów wideo-eseistycznych. Na widzów czekać będą wyselekcjonowane przez specjalistów w tej dziedzinie – Kubę Mikurdę, Jakuba Majmurka i Stanisława Liguzińskiego – trzy bloki wideo-esejów: „Krytyk kradnie? Od kolekcji do historii”, „Krytyk kradnie? Od historii do archeologii”, „Krytyk kradnie? Od archeologii do nieznanego”. Będzie można zobaczyć zarówno filmy Haruna Farockiego, Chrisa Markera, Orsona Wellesa, Josepha Cornella, jak i Kevina B. Lee, Kogonada, Tony’ego Zhou, Catherine Grant czy znanego z „The story of film: Odyseja filmowa” Marka Cousinsa. Prawdziwą gratką dla kinomanów będzie unikalny pokaz jego eksperymentu, który w przyszłym roku będzie zniszczony (!) przez samego autora.

 „Eseistyka wideo wyrasta z twórczości fanowskiej, z naturalnego entuzjazmu, który odczuwa się w kontakcie z filmem, który naprawdę porusza. Nie jest to powielenie jakości oryginału, ale stworzenie autorskiej wypowiedzi audiowizualnej. Krytyk-widz pracuje na wrażeniach i obrazach, a nie piętrowych interpretacjach. Jest to forma chropowatej impresji na szybko, zapisek na marginesie, to subiektywny punkt widzenia – relacja widza” – mówi Liguziński, programer sekcji. Wybrane przez selekcjonerów przykłady posłużą jako zachęta do dyskusji o przyszłości krytyki filmowej oraz dynamice relacji pomiędzy filmem, wideo-esejem, twórcami i krytykiem-montażystą, ingerującym w bazowy materiał będący przedmiotem komentarza.

 

„Baby Bump” pod lupą

W trakcie 7. Festiwalu Kamera Akcja odbędą się także bezprecedensowe ośmiogodzinne warsztaty z tworzenia wideo-esejów filmowych dla profesjonalnych krytyków filmowych. Wcielą się oni w rolę twórców-montażystów, a materiałem bazowym będzie film „Baby Bump” w reżyserii Kuby Czekaja. Uczestnicy na podstawie filmu stworzą własne wypowiedzi krytyczne, które oceni publiczność podczas pokazu. Będzie to pierwszy przypadek na świecie, w którym wideo-eseje powstaną za zgodą producenta filmu, aby później legalnie zaistnieć w sieci. W warsztatach udział potwierdzili m.in. Błażej Hrapkowicz, Michał Matuszewski, Jagoda Murczyńska i Kaja Kilmek.

 

Michał Oleszczyk o You Tube

Zastanawiacie się, w jakiej roli na festiwalu pojawi się Michał Oleszczyk, dyrektor programowy Festiwalu Filmowego w Gdyni? Zdradzając tę tajemnicę, organizatorzy zapraszają na panel dyskusyjny „Sztuka kradzieży. O wizualnej krytyce filmowej”. Spotkanie dotyczyć będzie wideo-esejów, które stanowią dziś pożądaną alternatywę dla piśmiennictwa filmowego. Są idealnym narzędziem współczesnej krytyki filmowej, która posługując się arsenałem środków dostępnych kinu, tworzy audiowizualną recenzję. Ułatwiają zestawianie sekwencji, zgłębianie niewidocznych na pierwszy rzut oka szczegółów czy charakterystycznych cech stylu. Krytycy, wykorzystujący tę formę, piszą obrazem, szkicują nie piórem, lecz kamerą, zamieniając edytor tekstu na program do montażu – to już nie przyszłość, a teraźniejszość. W dobie popularności hostingowych serwisów wideo, takich jak You Tube i Vimeo formuła eseju jest niezwykle aktualna. Pielęgnowana początkowo w fandomach (wśród zapaleńców, którzy komentują, remiksują i tworzą remaki ulubionych filmów) oraz w polu sztuki, szturmuje dziś zarówno łamy mediów poświęconych kinu, jak i mury akademii. Pozwalając na niezwykle efektowne i kompaktowe analizy (kilkuminutowe wideo w miejsce kilkunastostronicowego tekstu), poparte materiałami zaczerpniętymi z omawianych tytułów, to temat, którego nie mogło zabraknąć na Festiwalu Kamera Akcja.

 

Program przeglądu „Krytyk kradnie?”

Stanisław Liguziński / Jakub Majmurek / Kuba Mikurda

Kuba-Mikurda-post-kamera-akcja-2016-01-01-01 Stanislaw-Liguzinski-post-kamera-akcja-2016-01-01-01-01-01 Jakub-Majmurek-post-kamera-akcja-2016-01-01-01-01

 

Od kolekcji do historii

Pierwsze wideo-eseje były kolekcjami. Rozwój nośników – najpierw magnetycznych, później cyfrowych – sprawił, że podstawowe kinofilskie pragnienie, pragnienie posiadania filmu na własność, w całości i w kawałkach, zostało zaspokojone z nawiązką. Od kolekcji kaset, układanych na półkach według najróżniejszych kryteriów, po kolekcję zmontowanych razem ujęć, motywów, dźwięków. Kolekcjonerski wideo-esej łączy przyjemne z pożytecznym – afekt i wiedzę, fascynację i analizę. Kataloguje elementy stylu, autorskie obsesje i filmowe klisze.

W trakcie spotkania omówimy m.in.

Kogonada – Kubrick: One-Point Perspective

Kogonada – Wes Anderson: Centered

Kogonada – Sounds of Aronofsky

Kevin B. Lee – Spielberg’s Face

Jacob T. Swinney – First & Finale Frames

Screen Junkies – Wolf of Wall Street: Just the F Words

Mikurda & Woynarowski – Corpus Delicti

Mikurda – Escape Film

Mikurda – Borowczyk / kolaże

Matthias Muller / Christoph Girardet – Contre-jour

Gyorgy Palfi – Final Cut: Ladies and Gentleman

Omer Fast – CNN Concatenated

Assaf Gruber – Study in Sculpture

Joseph Cornell – Rose Hobart

Candice Breitz – Soliloquy: Sharon

Candice Breitz – Her

Bogna Burska – Remake

Bogna Burska – Shooting Star

Bogna Burska – A Thousand Deaths

Bill Morrison – Decasia

Bartek Materka – 6,22 (Powiększenie)

Martin Arnold – Passage a l’acte

 

Od historii do archeologii

Podejście archeologiczne w eseju filmowym zaczyna się od obrazu. Traktuje je jako znalezisko, obiekt do badania, który ma wiele do powiedzenia, zanim jeszcze zostanie włączony w szersze struktury semantyczne, czy narracyjne. Wideokrytyk-archeolog bada obraz filmowy w jego zmysłowości, audiowizualnych formach. Nie koniecznie interesuje jej włączenie obrazu w historyczną narrację, czy dyskurs interpretacyjny. Jeśli interpretuje, to przez same filmowe obrazy, pozwalając im przemówić na ich najbardziej podstawowym, zmysłowym, materialnym poziomie. Wideokrytyk-archeolog szuka bada powinowactwa, w jakie filmowe obrazy wchodzą ze sobą, z polem sztuk wizualnych, polityki  i innych praktyk kulturowych, w sposób, jaki umyka w skupionym na narracyjnych elementach filmu podejściu do kina. Ulubioną metodą wideokrytyczki-archolożki będzie z jednej strony wydobycie zapomnianego, zapoznanego, zagubionego w narracji obrazu, sekwencji, ujęcia, ruchu kamery, aktorskiego gestu; z drugiej zestawianie ze sobą obrazów, nastrojów, dźwięków, sekwencji, słów w celu wskazania na rodzące się między nimi nieoczywiste pokrewieństwa i napięcia.

W trakcie spotkania omówimy m.in.

Harun Farocki – Robotnicy opuszczają fabrykę

Patrick Keating – Homeless Ghost

Philip Brubaker – Werner Herzog Needs to Dream

Kevin B. Lee – Three Song for Todd Solondz

Kogonada – Auteur in Space

Kogonada – Malick: Fire and Water

Adrian Martin / Cristina Álvarez-López – Queer Godard,

Cristina Álvarez-López – Double Lives, Second Chances,

Kevin L. Ferguson – Quantum Haunting

Jean-Luc Godard – W ciemności czasu

 

Od archeologii do nieznanego

Patrząc na same liczby – rozwój wideo eseju następuje w tempie wykładniczym – początkowo nazwiska wszystkich liczących się wideoeseistów można było zliczyć na palcach obu rąk, dziś ilość kanałów, portali, produkcji fanowskich, publikacji krytyczno-filmowych itd. uniemożliwia kompleksowe śledzenie całego pola. Coraz częściej można jednak odnieść wrażenie, że ilość nie tylko nie przekłada się na różnorodność, ale że ów wylew weryfikowany „klikalnością” poszczególnych produkcji, przyczenia się do wzmocnienia najbardziej przystępnych form audiowizualnej krytyki i pogrzebania interesujących alternatyw. W ramach trzeciego bloku przeglądu „Krytyk kradnie?” zatytułowanego „Od archeologii do nieznanego” przyjrzymy się produkcjom poszukującym nowych form wyrazu – interaktywnym i performatywnym, wykorzystującym możliwości hipertekstu, narzędzi do wizualizacji danych, czy języków programowania.

W trakcie spotkania omówimy m.in.

Kevin B. Lee – Right now, then

Frederic Brodbeck – Cinemetrics

Jeff Desom – Rear Window Timelapse

The Diem Project – There Will Be Blood with gaze locations of 11 viewers

Kevin B. Lee / Harun Farocki – Interface 2.0

Kevin L. Ferguson – Volumetric Cinema

Kevin B. Lee – Transformers Premake

Catherine Grant – Extract from UNSENTIMENTAL EDUCATION + THE CHOSEN MAIDEN

Catherine Grant – Touching the film object + Touching The Film Object with AUDIO COMMENTARY

Rosario Gonzalez – V.O.S.E

Stanisław Liguziński – Filmarcades: The Atlas of Emancipatory Spectatorship

Eksperyment filmowy Marka Cousinsa

“Bigger Than The Shining” jest ciekawym eksperymentem filmowym uznanego reżysera i krytyka Marka Cousinsa. Łączy on “Lśnienie” Stanleya Kubricka i “Bigger than Life” Nicholasa Raya, aby pokazać podobieństwa wizualne i narracyjne tych dwóch pozornie różnych filmów. Poprzez zabiegi montażowe, naprzemienne przebitki scen, Cousins jest w stanie wykazać, w jaki sposób Kubrick i Ray opowiadają podobne historie. Reżyser stawia również szereg pytań, które sugerują dalsze związki wizualne i tematyczne obu filmów. Cousins buduje także inne poziomy znaczeń, w których poprzez zderzenie dwóch filmowych światów wyłaniają się nowe treści, jak choćby porównanie Ameryki pod rządami Eisenhowera i Reagana.

cousins10_original

Mark Cousins – filmoznawca, krytyk filmowy, reżyser. W swojej bogatej karierze programował festiwal filmowy w Edynburgu, był gospodarzem programów telewizyjnych “Moviedrom” i “Scene after Scene” w BBC2, w których gościł między innymi Davida Lyncha, Martina Scorsese, czy Romana Polańskiego. W Polsce znany jest najlepiej z kinofilskiego projektu „The Story of Film – Odyseja filmowa” czyli 15-godzinnego filmu opowiadającego historię kina. Wciąż okazyjnie zajmuje się krytyką, ale skupia się przede wszystkim na realizacji filmów dokumentalnych.