O krytyce na każdy możliwy sposób, czyli dzień trzeci na 11. FKA

O krytyce na każdy możliwy sposób, czyli dzień trzeci na 11. FKA

Trzeciego dnia 11. FKA rozłożyliśmy krytykę filmową na czynniki pierwsze. Dyskutowaliśmy o podcastach, scenariopisarstwie i dźwięku. Dobrze wiemy, że w celu dokładnej analizy dzieła filmowego trzeba znać każdą jego warstwę. Na Festiwalu Kamera Akcja, jak co roku, można poznać profesjonalistów różnych specjalności filmowych, którzy dzielą się z uczestnikami praktyczną wiedzą, zdradzając tajniki swoich specjalizacji.

Poranny blok otworzyły warsztaty Michała Oleszczyka, wykładowcy akademickiego (Wydział „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawska Szkoła Filmowa), konsultanta scenariuszowego oraz prowadzącego autorski podcast filmowy SpoilerMaster – Podcast do słuchania po seansietegorocznego laureata festiwalowego Konkursu Krytyk Mówi. Uczestnicy mieli więc wyjątkową okazję zdobycia wiedzy na temat nowego medium od prawdziwego fachowca, którego kanał zyskał już sporą popularność i miejsce w rankingach. Podcast to współczesne radio, nowe medium, inna możliwość uprawiania krytyki filmowej – „Wracamy do kultury CB radia – budowania relacji i słuchania siebie poprzez przekaz radiowy” – mówił Oleszczyk.

fot. Paweł Mańka

Technika, marketing, wiedza, styl, wytrwałość – to elementy, które mogą przesądzić o tym, czy podcast będzie krótkofalową przygodą czy też wieloletnią pracą. Prowadzący wspominał również o ćwiczeniach z emisji głosu, które pomagają nie tylko w jego barwie, ale też higienie. „Jednym impulsem do stworzenia podcastu była moja silna potrzeba ekspresji krytyczno-filmowej, ale innej niż dotychczas” – przyznał prowadzący.

Blisko, mimo wszystko

W pełnej krasie i również od kulis widzowie w Kinie Szpulka festiwalu mogli poznać najnowszy film Grzegorza Jaroszuka pt. „Bliscy”. Po projekcji odbyło się spotkanie z twórcami, a gośćmi prowadzącego Marcina Radomskiego, byli m.in.: reżyser Grzegorz Jaroszuk, aktor Adam Bobik, odtwórca głównej roli (Piotr), kostiumografka Hanna Podraza czy główna producentka Agnieszka Kurzydło. Reżyser w barwny sposób opowiadał o procesie realizacji filmu i trudnościach z tym związanych: „Mieliśmy duże problemy z rekwizytami, głównie z jedzeniem. Co chwila ktoś krzyczał: Adam, nie jedz całego hot-doga! – zażartował Jaroszuk. Podkreślił przy tym, że „Absurdalne poczucie humoru jest narzędziem, sposobem podejścia do ważniejszych, bolesnych tematów”.

fot. Paweł Mańka

Towarzyszący mu członkowie ekipy w pozytywny sposób wyrażali się na temat współpracy przy filmie. Izabela Gwizdak, aktorka i odtwórczyni roli Marty, podzieliła się swoim doświadczeniem: ,,To była cudowna praca i tworzenie takiej zwyczajnej dziewczyny to było wyzwanie. Trzeba było stworzyć taką postać, za którą nikt się nie obejrzy”.

Z kolei Agnieszka Kurzydło (producentka) powiedziała, że z jej perspektywy: „Ten film nie powstał dzięki pieniądzom. Powstał tylko dzięki woli i chęci ekipy”.

O scenariuszach i dźwięku

Scenariusz – instrukcja obsługi filmu. Bez niego żaden powstać nie może, a im jest lepszy, tym większa szansa na sukces. Napisanie dobrego scenariusza nie jest jednak wcale takie łatwe. Warsztaty Nowe trendy scenariopisarstwa poprowadziła Aleksandra Świerk, scenarzystka, konsultantka scenariuszowa, absolwentka kursów FAMU oraz The Script Factory. 

fot. Paweł Mańka

Czy można napisać historię bez konfliktu? Co zrobić, jeśli nasz bohater nie posiada celu lub wyraźnej osobowości? Przez prawie dwie godziny Świerk odkrywała tajniki scenariopisarstwa, niejednokrotnie podpierając się dokładnymi analizami poszczególnych scenariuszy fabuł oraz fragmentów filmowych. „Gdybym miała wskazać trendy, warto zauważyć, że takie filmy jak Faworyta, serial Wielka tego samego scenarzysty czy Parasite są bardzo odważne. To radykalne historie, które eksplorują temat do samego dna” – podsumowała Świerk.

Z kolei Jacek Hamela poprowadził case study o roli dźwięku w filmie. To prawdziwy specjalista w dziedzinie warstwy audialnej, operator i producent dźwięku, autor zgrań do takich filmów jak „Katyń” Andrzeja Wajdy czy „Dom Zły” i „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego, „Mowy ptaków” Xawerego Żuławskiego. Tematem spotkania było znaczenie kreacji dźwięku w filmie.

„Pracę nad procesem realizacji dzieła dźwiękowego nie zaczynamy od mikrofonu czy od magnetofonu – ale od literatury. Zaczynamy od pomysłu filmu i bohatera. (…) nie zaczynamy na planie” – podkreślił Hamela. „Zaczynając pracę chcę przeczytać scenariusz – zbadać go i zrozumieć, a potem, z tkanki tej literatury, uszyć jej odpowiednik dźwiękowy” – dodał.

Na przykładzie własnego portfolio dźwiękowego Hamela obalił mity dotyczące dynamiki zgrania dźwięku, zaprezentował współczesną technologię dźwięku filmowego oraz pokazał, jak ważnym elementem kreacji nastroju filmu jest dźwięk, który zawsze swoją podstawę ma w tekście (scenariuszu).

Operator dźwięku podkreślił również, jak ważna jest współpraca z odpowiednimi ludźmi i ich twórcza rola w projekcie filmowym, a jednocześnie konieczność skupienia się na własnej pracy: „Trzy filary pracy dźwiękowca to technologia, troska o źródło dźwięku – mojego aktora, czy wszystko u niego w porządku – i obszar, w którym odbywa się realizacja” – spointował.

[tekst: Małgorzata Lisiecka-Muniak]

fot. Paweł Mańka

„Inwazja barbarzyńców”? Stan dzisiejszej krytyki w obliczu rewolucji technologicznej

Przed powyższym dylematem, a jednocześnie zadaniem postawionym współczesnej krytyce filmowej, stanęli goście panelu dyskusyjnego Krytyka jest trendy: Grażyna Torbicka, Tomasz Raczek, Kaja Szafrańska oraz Mateusz Werner. Dywagacje na temat kondycji uprawianego zawodu poprzedziły krótkie wspomnienia, w których zaproszeni goście podzielili się doświadczeniami z początku swoich ścieżek zawodowych. Ich historie niemal namacalnie pokazały, że „to zaplecze (filmowe – przyp. red.) trzeba budować pod okiem autorytetów”, jak słusznie podkreśliła Kaja Szafrańska, jednocześnie wskazując na pojawiający się problem demokratyzacji sądów i najazd tzw. „barbarzyńców” w branży krytycznej. Odwołując się do tytułu spotkania, doszła również do wniosku, że krytyka bardziej niż „trendy” jest po prostu „trendująca, bo wszyscy wszystko krytykują”.

fot. Paweł Mańka

Właściwa debata, o jednak dość stronniczym charakterze, wypadła świetnie pod względem merytorycznym i mi osobiście przypomniała podobny panel z udziałem m.in. Teresy Rutkowskiej, Mirosława Przylipiaka czy Bogusława Skowronka (dostępnej jako materiał tekstowy „Polska krytyka filmowa” [w:] „Kino polskie wczoraj i dziś”), a więc osób znanych w filmoznawczym świecie. Na Festiwalu Kamera Akcja jednak zwrócono uwagę na śmierć eleganckiej krytyki filmowej w mediach publicznych oraz problem opłacalności dla komercyjnych nadawców, czego przykrych przykładów dostarczyła Grażyna Torbicka.

Natomiast zarówno Mateusz Werner, jak i Tomasz Raczek, poświęcili sporo czasu w dyskusji na temat rewolucji technologicznej i jej oczywistemu wpływowi na dostęp do treści w McLuhanowskiej „globalnej wiosce”. Poruszony został również wątek przeskoku uniwersum kulturalnego, a co za tym idzie zmian językowych w komunikacji osób uznających się za kulturalnych oraz zanikanie obowiązkowego kanonu w sztuce jako wytrycha do towarzystwa i dyskusji jako takiej. Szczególnie ten ostatni punkt wydaje się niesamowicie intrygujący w dobie internetowych baniek informacyjnych i subkulturowych. Dochodzi bowiem do sytuacji, kiedy wyspecjalizowany w danej dziedzinie lub gatunku filmowym fan posiada większe kompetencje na swoim ograniczonym polu niż szeroko wykształcony krytyk o ukształtowanej pozycji na rynku. Największą korzyścią dostępnych dzisiaj narzędzi jest możliwość starcia się takich osobistości na wspólnej platformie, gdzie  mogą wzajemnie poszerzać swoje horyzonty.

Zgrabnym podsumowaniem dyskusji i niejako portretem dzisiejszego krytyka mogą być słowa Grażyny Torbickiej, która „zawsze traktuje każdego widza indywidualnie i chociaż potencjał intelektualny każdy posiada różny, zawsze jakiś jest i należy go wydobyć”. Ja również uważam, że takie credo winno przyświecać każdemu z nas, zajmujących się filmem i sztuką.

[tekst: Tomasz Poborca]

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *